Στοιχεία τόπου
Το μυρίζεις πριν ακόμη βγεις στη στεριά. Το υδροπτέρυγο από το Μιλάτσο στρίβει περνώντας το Λίπαρι, το στενό σφίγγει σε λίγες εκατοντάδες μέτρα, κι ο αέρας γίνεται αναμμένο σπίρτο και ζεστό μέταλλο. Αυτό είναι το Βουλκάνο, το νοτιότερο κατοικημένο νησί των Αιολίδων, κάπου είκοσι χιλιόμετρα βόρεια της ακτής της Σικελίας. Φτάνει μόλις τα 501 μέτρα, κι όλος ο τόπος μοιάζει όχι τόσο με τοπίο όσο με μηχανή που την άφησαν αναμμένη.
Οι Ρωμαίοι ήξεραν ακριβώς τι κοιτούσαν, ή τουλάχιστον το νόμιζαν. Αποφάσισαν πως το νησί κάθεται ακριβώς πάνω από το σιδεράδικο του Ήφαιστου, του κουτσού σιδερά των θεών, και πως ο καπνός κι οι ξαφνικοί βρυχηθμοί ήταν ο ήχος του καθώς σφυρηλατούσε τους κεραυνούς του Δία. Το όνομα κόλλησε πιο γερά απ' όσο δικαιούται κανένας μύθος. Κάθε ηφαίστειο της γης, από την Ισλανδία ως τις Άνδεις, κουβαλά το όνομα αυτού του μικρού καυτού σικελικού βράχου.
Ανέβα στον κώνο της Φόσα και το έδαφος σου εξηγεί γιατί. Η κορυφή, ο Γκραν Κρατέρε, ανασαίνει. Φουμαρόλες σφυρίζουν από τις ρωγμές του χείλους, στρώνοντας έντονες κίτρινες κρούστες θειαφιού, και τα αέρια που ανεβαίνουν μέσα από αυτές ξεπερνούν τους 500 βαθμούς. Νιώθεις τη ζέστη να περνά μέσα από τις σόλες σου. Κάτω στον ισθμό υπάρχει μια λιμνούλα από γκρίζα λάσπη όπου ακόμη βουτούν λουόμενοι, χλιαρή από την ίδια πηγή, παρότι οι αρχές ανησυχούν γι' αυτήν από χρονιά σε χρονιά.
Το νησί δεν δάνεισε μόνο το όνομά του στη λέξη. Δάνεισε και το ταμπεραμέντο του στο εγχειρίδιο.
Γιατί το Βουλκάνο μας έδωσε κάτι παραπάνω από ένα ουσιαστικό. Η τελευταία του έκρηξη, που κράτησε από τον Αύγουστο του 1888 ως τον Μάρτιο του 1890, παρακολουθήθηκε στενά από τον Ιταλό επιστήμονα Τζουζέπε Μερκάλι, ο οποίος περιέγραψε σύντομες, βίαιες εκρήξεις που εκτόξευαν τέφρα και βαριά βράχια σε ακανόνιστα διαστήματα, σαν κανονιοβολισμοί. Αυτό το μοτίβο έχει πλέον όνομα παρμένο κατευθείαν από το νησί. Όταν οι γεωλόγοι, οπουδήποτε στον κόσμο, μιλούν για βουλκάνεια έκρηξη, αναφέρονται σε αυτόν τον κρατήρα, είτε το ξέρουν είτε όχι.
Τίποτε από αυτά δεν είναι ιστορία ασφαλισμένη πίσω από τζάμι. Το φθινόπωρο του 2021 το διοξείδιο του άνθρακα κι άλλα αέρια που ανέβαιναν μέσα από τη συνοικία του λιμανιού αυξήθηκαν τόσο απότομα ώστε κηρύχθηκε συναγερμός και περίπου 150 κάτοικοι απομακρύνθηκαν από την περιοχή του λιμανιού για την ασφάλειά τους. Το σιδεράδικο, με άλλα λόγια, σιγοκαίει αλλά δεν κρύωσε. Αυτό είναι το αληθινό στοιχείο του τόπου στο Βουλκάνο. Η λέξη που χρησιμοποιούμε για το πιο καταστροφικό πράγμα που μπορεί να κάνει ένας πλανήτης δανείστηκε, πρόχειρα, από ένα νησί που το διασχίζεις με τα πόδια μέσα σε ένα απόγευμα, κι εκείνο δεν δέχτηκε ποτέ, ούτε μια φορά, να σωπάσει.
