Μια θέση στη λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO υποτίθεται πως τιμά έναν τόπο για πάντα. Το σήμα φέρνει αναγνώριση, χρηματοδότηση και, σχεδόν πάντα, κόσμο. Για ολοένα και περισσότερες κοινότητες το τελευταίο κομμάτι έγειρε από ευλογία σε βάρος, κι ορισμένες άρχισαν να ζητούν το αδιανόητο: να βγουν από τη λίστα.
Η διαγραφή είναι σπάνια. Η UNESCO έχει διαγράψει μια χούφτα μόνο μνημεία σε όλη της την ιστορία, και συνήθως για οικοδόμηση που τα κατέστρεψε, όχι κατόπιν αιτήματος της ίδιας της κοινότητας. Το πρώτο, το Καταφύγιο της Αραβικής Όρυγας στο Ομάν το 2007, ήρθε αφού η χώρα συρρίκνωσε το καταφύγιο κατά ενενήντα τοις εκατό για να κάνει γεωτρήσεις πετρελαίου. Το επιχείρημα όμως έχει μετατοπιστεί. Η απειλή σήμερα δεν είναι μόνο η μπουλντόζα. Είναι ο επισκέπτης.
- Vlkolínec, Σλοβακία. Ένα ξύλινο χωριουδάκι με μόλις είκοσι κατοίκους, στη λίστα από το 1993, που σήμερα δέχεται πολύ πάνω από εκατό χιλιάδες επισκέπτες τον χρόνο. Οι κάτοικοι λένε πως η αναγνώριση μετέτρεψε την καθημερινότητά τους σε έκθεμα, κι έχουν ρίξει την ιδέα να φύγουν από τη λίστα για να πάρουν πίσω το χωριό τους.
- Νγκορονγκόρο, Τανζανία. Εδώ η διαμάχη δεν είναι ο συνωστισμός αλλά τα δικαιώματα. Οι κανόνες προστασίας που συνδέονται με την ένταξη έσπρωξαν τους Μασάι έξω από τους προγονικούς τους βοσκότοπους. Η ένσταση είναι ωμή: ένα καθεστώς που φυλάει τον κρατήρα ενώ εκτοπίζει τους ανθρώπους που τον διαμόρφωσαν προστατεύει το λάθος πράγμα.
- Βενετία, Ιταλία. Στη λίστα από το 1987, και χάνει Βενετούς από τότε. Τα ενοίκια ανεβαίνουν, τα σπίτια γίνονται βραχυχρόνιες μισθώσεις, κι η πόλη της λιμνοθάλασσας γέρνει προς το να γίνει σκηνικό χωρίς θίασο. Η UNESCO έχει κινηθεί επανειλημμένα να τη βάλει στη λίστα «σε κίνδυνο», ετυμηγορία που η Βενετία αποφεύγει κάθε φορά την τελευταία στιγμή.
- Κοιλάδα του Έλβα στη Δρέσδη, Γερμανία. Το προειδοποιητικό παράδειγμα. Το 2009 η Δρέσδη επέλεξε να χτίσει μια τετράλωρη γέφυρα πάνω από το ενταγμένο ποτάμιο τοπίο της, κι η UNESCO διέγραψε την κοιλάδα αντί να ευλογήσει την αλλαγή. Η πόλη κράτησε τη γέφυρα. Παραμένει ένας από τους ελάχιστους τόπους που διαγράφηκαν ποτέ.
- Προκυμαία του Λίβερπουλ, Αγγλία. Διαγράφηκε το 2021, ύστερα από χρόνια προειδοποιήσεων για την οικοδόμηση στις αποβάθρες. Το μάθημα που κανείς δεν περίμενε: οι τουρίστες έμειναν. Το Λίβερπουλ ζει πολύ περισσότερο από τους Beatles και το ποδόσφαιρό του παρά από μια πλακέτα, κι η ζωή, μαζί με τους επισκέπτες, συνεχίστηκε χωρίς αυτήν.
Οι πόλεις, ακόμη κι οι ιστορικές, δεν είναι μουσεία. Είναι ζωντανά περιβάλλοντα, τόποι όπου οι άνθρωποι ζουν, εργάζονται και κινούνται.
Peter DeBrine, Κέντρο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO
Τέσσερις τόποι όπου το σήμα της Παγκόσμιας Κληρονομιάς έγινε βάρος ή χάθηκε εντελώς: η Βενετία, ο κρατήρας του Νγκορονγκόρο, η κοιλάδα του Έλβα στη Δρέσδη και η προκυμαία του Λίβερπουλ.
Φωτογραφίες: Martin Falbisoner, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)· Giles Laurent, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)· CEphoto, Uwe Aranas, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)· Stephen Halpin, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0).
Η επιλογή είναι μια στήλη Bearings του VANE. Διαλέγουμε όπως διαλέγουμε τα ξενοδοχεία, με δικούς μας όρους, χωρίς πληρωμένη προβολή. Φωτογραφία: Unknown, Wikimedia Commons (Copyrighted free use).
← Περισσότερα στα ελληνικά
