Στοιχεία τόπου
Στάσου πάνω από την Απολλωνία της Σίφνου έναν Ιούλιο και το νησί σού δείχνει τα κόκαλά του. Γυμνές ράχες, ξερολιθιές στοιβαγμένες σαν ισοϋψείς, μια σκόρπια φύτευση από ελιές και συκιές κοντά στα σπίτια και σχεδόν τίποτα πάνω από αυτές. Οι περισσότεροι επισκέπτες το διαβάζουν ως το φυσικό πρόσωπο του Αιγαίου, τη μορφή που είχαν πάντοτε αυτά τα νησιά. Δεν είναι έτσι. Πιο κοντά στην αλήθεια είναι να το πεις ουλή.
Οι Κυκλάδες ήταν κάποτε δασωμένες. Οι μελέτες γύρης και η απλή βοτανική της περιοχής λένε την ίδια ιστορία: πεύκο, άρκευθος, πουρνάρι και αγριελιά κρατούσαν τις πλαγιές πριν βάλει ο άνθρωπος για τα καλά το χέρι του. Αυτό που γύμνωσε τους λόφους δεν ήταν η θάλασσα ούτε ο ήλιος. Ήμασταν εμείς, δουλεύοντας πάνω σε ένα πολύ μακρύ κομμάτι χρόνου.
Η Σίφνος στηρίζει το επιχείρημα καλύτερα από τις περισσότερες, γιατί η Σίφνος είχε μέταλλο. Στο νησί έβγαζαν ασήμι, μόλυβδο και σίδηρο από τα προϊστορικά χρόνια, και μετάλλευμα δεν λιώνεις χωρίς καύσιμη ύλη. Τα καμίνια δουλεύουν με κάρβουνο, και το κάρβουνο βγαίνει από δέντρα. Αιώνες καραβιών, σπιτιών, φούρνων και ασβεστοκάμινων πήραν τα υπόλοιπα. Ένα δάσος κομμένο για καλό λόγο είναι πάλι ένα δάσος που χάθηκε.
Ύστερα ήρθε το ζώο που τελείωσε τη δουλειά και συνεχίζει να την τελειώνει. Η κατσίκα δεν βόσκει απλώς μια πλαγιά, την ξαναγράφει. Παίρνει το φύτρο πριν το φύτρο γίνει δέντρο, ξεφλουδίζει τον φλοιό και σκάβει τις ρίζες όταν το χώμα μένει ξέσκεπο. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις που δουλεύουν στις Κυκλάδες περιγράφουν πλέον παντού τον ίδιο κύκλο: κόψιμο, μετά υπερβόσκηση, μετά φωτιά, μετά ένα χώμα πολύ λεπτό για να κρατήσει την επόμενη γενιά πρασίνου.
Ο άνεμος και το έδαφος βγάζουν τον λογαριασμό. Το μελτέμι, ο ξηρός βοριάς που σαρώνει το Αιγαίο όλο το καλοκαίρι, ρουφά την υγρασία από ό,τι αγγίζει και δεν δίνει τίποτα πίσω. Το πέτρωμα εδώ είναι σχιστόλιθος και μάρμαρο, και το χώμα που κάθεται από πάνω του είναι ρηχό και φεύγει γρήγορα. Πάρε τα δέντρα και η βροχή δεν ποτίζει πια το χώμα, κυλά, παίρνοντας το καλό έδαφος στη θάλασσα.
Οι αναβαθμίδες δεν είναι στολίδι. Είναι ένα τείχος υψωμένο ενάντια στη λήθη, κάθε σειρά πέτρας ένα επιχείρημα με τη βαρύτητα, που το νησί το χάνει αργά εδώ και τρεις χιλιάδες χρόνια.
Έτσι η όψη που τιμούμε ως αγνή, εκείνη η καθαρή γραμμή βράχου και φωτός με ένα άσπρο ξωκλήσι πάνω της, είναι στην πραγματικότητα η όψη της στέρησης. Οι Κυκλάδες είναι όμορφες όπως είναι όμορφο ένα σκουπισμένο τραπέζι. Διάβασε τις αναβαθμίδες γι' αυτό που είναι, τη μνήμη ενός πιο πράσινου νησιού, κρατημένη ψηλά με το χέρι.