Στοιχεία τόπου
Στάσου στο χείλος, στην Οία, εκεί που καταλήγει κάθε φωτογραφική μηχανή του νησιού, και κοιτάς μια τρύπα στο έδαφος που τη γέμισε η θάλασσα. Το μπλε νερό κάτω από τα λευκά σπίτια δεν είναι κόλπος. Είναι το εσωτερικό ενός ηφαιστείου, κι ο γκρεμός κάτω από τα πόδια σου είναι η σπασμένη άκρη του κρατήρα.
Η τρύπα σκάφτηκε σε ένα και μόνο γεγονός. Γύρω στο 1600 π.Χ., στη λεγόμενη Μινωική έκρηξη ή έκρηξη της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, το ηφαίστειο άδειασε τον μαγματικό του θάλαμο σε μία από τις μεγαλύτερες εκρήξεις των τελευταίων δέκα χιλιάδων χρόνων. Με τον θάλαμο στραγγισμένο, η οροφή από πάνω του δεν είχε πια πού να σταθεί και κατέρρευσε. Το Αιγαίο χύθηκε μέσα στο κενό. Ο οικισμός της Εποχής του Χαλκού στο Ακρωτήρι, ένας εξελιγμένος τόπος με αποχετεύσεις και τοιχογραφίες, θάφτηκε κάτω από μέτρα ελαφρόπετρας και κρατήθηκε εκεί, ακέραιος, ώσπου έφτασαν ως αυτόν οι ανασκαφείς.
Ένα νησί είναι συνήθως κάτι που το τρώει σιγά σιγά η θάλασσα. Η Σαντορίνη είναι ο ένας τόπος όπου η θάλασσα μπήκε στη μέση και έμεινε.
Αυτό που απέμεινε είναι το χείλος. Η καλντέρα εκτείνεται περίπου δώδεκα χιλιόμετρα επί επτά, περιτειχισμένη στις τρεις πλευρές από γκρεμούς που πέφτουν σχεδόν τριακόσια μέτρα κάθετα στο νερό. Η Θηρασιά και το κομμάτι του Ασπρονησιού απέναντι είναι τμήματα του ίδιου δακτυλίου, αποσπασμένα όταν αυτός κατέρρευσε. Στο κέντρο, η Νέα και η Παλαιά Καμένη είναι νεότεροι κώνοι που αθόρυβα ξαναχτίζουν το ηφαίστειο από τον πυθμένα προς τα πάνω. Η τελευταία τους έκρηξη ήταν το 1950. Το σύστημα είναι απλώς σε λήθαργο, παρακολουθείται στενά, κι ακόμη ανασαίνει μέσα από θερμές πηγές και φουμαρόλες στον μαύρο βράχο.
Η ίδια έκρηξη έστρωσε και το χώμα. Τα αμπέλια της Σαντορίνης μεγαλώνουν στην άσπα, ένα χαλαρό μείγμα ελαφρόπετρας, στάχτης, βασάλτη και άμμου, σχεδόν χωρίς άργιλο και σχεδόν χωρίς τίποτε ζωντανό μέσα του. Το νερό περνά ίσια από μέσα. Τα περισσότερα φυτά θα λιμοκτονούσαν εκεί. Το ίδιο και η φυλλοξήρα, η ψείρα που ερήμωσε τα αμπέλια της Ευρώπης τον δέκατο ένατο αιώνα και που δεν μπορεί να ζήσει σε αυτό το πορώδες, στείρο υλικό· έτσι τα κλήματα του νησιού δεν μπολιάστηκαν ποτέ σε ξένες ρίζες, και μερικά μεγαλώνουν στις δικές τους εδώ και αιώνες.
Γι' αυτό και το κρασί έχει τη γεύση που έχει. Το ασύρτικο τυλίγεται χαμηλά σε ένα καλάθι, την κουλούρα, καρφωμένο στο έδαφος ενάντια σε έναν άνεμο που θα ξέσκιζε ένα όρθιο κλήμα και σε έναν ήλιο που δεν δίνει σχεδόν καθόλου βροχή πίσω. Το καλάθι πιάνει τη νυχτερινή υγρασία που αρνείται ο ουρανός. Αυτό που βγαίνει είναι ξηρό ως το κόκαλο και αλμυρό, με μια μεταλλική κόψη που τη διαβάζεις ίσια πίσω ως τον βράχο. Πίνεις την έκρηξη.
