Στο τραπέζι
Ο δρόμος νότια από το Ρέτζιο Καλάβριας τρέχει ανάμεσα στα βουνά και τη θάλασσα, και ως τον Δεκέμβρη οι περιβολές στο πλάι του βαραίνουν από ένα φρούτο που σχεδόν κανείς δεν τρώει. Περγαμόντο. Πράσινο που γίνεται χρυσό, λεπτόφλουδο, ξινό ως το σημείο να μην κάνει για τίποτα στο τραπέζι. Κόψαμε ένα στα δύο με το νύχι στην άκρη του δρόμου. Το άρωμα ανέβηκε πριν από τον χυμό κι έμεινε στα χέρια μας όλη την υπόλοιπη μέρα.
Σχεδόν όλο το περγαμόντο του κόσμου φυτρώνει εδώ, σε μια λωρίδα ιόνιας ακτής ανάμεσα στη Villa San Giovanni και το Monasterace που τη διασχίζεις μέσα σε ένα πρωινό. Κάτι κοντά στα εννιά δέκατα του αιθέριου ελαίου που πάει στην αρωματοποιία και στο τσάι βγαίνει από αυτά τα λίγα χιλιόμετρα. Οι καλλιεργητές δοκίμασαν το δέντρο αλλού, στη Σικελία, στην Αφρική, στη Νότια Αμερική. Μουτρώνει. Το έλαιο βγαίνει τραχύ. Η συνάντηση των βουνών του Ασπρομόντε μ' αυτή τη συγκεκριμένη θάλασσα είναι όλο το μυστικό, και κανείς δεν κατάφερε να την αντιγράψει.
Η αξία είναι στη φλούδα, όχι στη σάρκα. Ανάμεσα στα τέλη Νοεμβρίου και τον Φλεβάρη ο καρπός μαζεύεται στο χέρι και πιέζεται εν ψυχρώ· η φλούδα τυλίγεται και ξύνεται ώστε οι μικροσκοπικοί αδένες να σκάσουν και να δώσουν το έλαιό τους χωρίς θερμότητα. Αυτό το έλαιο είναι η κορυφαία νότα σε περισσότερα αρώματα απ' όσα θα μπορούσε να μετρήσει κανείς, το πρώτο φωτεινό πράγμα που μυρίζεις πριν κατασταλάξει ένα άρωμα, και το μοναδικό συστατικό που δίνει τελικά στο Earl Grey κάποια γεύση.
Ένα φρούτο πολύ ξινό για να φαγωθεί, φυτρωμένο σε μια ακτή πολύ στενή για να μπει στον χάρτη, κι όμως οι μισοί πάγκοι αρωμάτων στον κόσμο στηρίζονται πάνω του.
Τρεις ποικιλίες σηκώνουν τη σοδειά: Femminello, Castagnaro, Fantastico. Οι ντόπιοι καλλιεργητές μιλούν γι' αυτές όπως άλλοι μιλούν για κλήματα. Το αιθέριο έλαιο πήρε προστατευόμενη ονομασία προέλευσης το 2001, ένα έγγραφο που απλώς επιβεβαιώνει αυτό που οι καλλιεργητές πάντα ήξεραν: ότι είναι πράγμα ενός και μόνο τόπου και δεν γίνεται τίμια να φτιαχτεί πουθενά αλλού.
Τελευταία ο καρπός άρχισε να ξεφεύγει από τους οίκους αρωμάτων και να φτάνει στην κουζίνα. Τον βρίσκεις πια ως μαρμελάδα, λίγες σταγόνες σε μια βινεγκρέτ, ένα σορμπέ, ένα σιρόπι κομμένο γερά με ζάχαρη γιατί σκέτο σου μαζεύει όλο το πρόσωπο. Ήπιαμε έναν χυμό περγαμόντου ένα κρύο πρωινό στο Ρέτζιο, άγρια πικρό, και καταλάβαμε γιατί μια πόλη έχτισε την ταυτότητά της γύρω από ένα φρούτο που ως επί το πλείστον το στέλνει μακριά μέσα σε μπουκάλια.
Είναι ένα παράξενο είδος πλούτου, να καλλιεργείς τη μυρωδιά ενός άλλου τόπου και να τη φορτώνεις έξω με το λίτρο. Αυτό που κρατά η πόλη είναι μικρότερο και καλύτερο. Ένα μουσείο για τον καρπό, λίγες περιβολές που μπορείς να περπατήσεις, κι ο δρόμος που κουβαλά ακόμη το άρωμα τον Δεκέμβρη.