Σημειώσεις πεδίου
Έρχεσαι από τη στεριά και βλέπεις έναν βράχο. Τίποτε άλλο. Μια γκρίζα πλάκα ασβεστόλιθου στο μέγεθος μικρού βουνού, σπρωγμένη μέσα στη θάλασσα στην ανατολική ακτή της Πελοποννήσου, φαινομενικά ακατοίκητη. Η πόλη είναι εκεί, αλλά κοιτάζει το νερό, κι ο βράχος κρατά την πλάτη γυρισμένη σε εσένα ως την τελευταία στιγμή.
Το όνομα σού λέει πώς θα φτάσεις. Μόνη έμβασις, μία είσοδος. Ένα πέρασμα, γύρω στα 400 μέτρα, τρέχει ως τη βάση του βράχου, κι ό,τι φτάνει, φτάνει από εκεί ή δεν φτάνει καθόλου. Στην άκρη του υπάρχει μια πύλη στο τείχος, χαμηλή και λοξή, χτισμένη έτσι ώστε κανείς να μην μπορεί να ορμήσει μέσα. Την περνάς, κι ο σύγχρονος αιώνας σταματά πίσω σου.
Ο βράχος κρατά την πλάτη γυρισμένη στη στεριά, κι η πόλη που κρύβει φυλάει μυστικά από το 583.
Μέσα δεν υπάρχουν αυτοκίνητα. Δεν χωρούν. Η κάτω πόλη είναι ένα και μόνο πέτρινο σοκάκι που ακολουθεί το ανάγλυφο του λόφου, με θολωτά περάσματα και σκαλιά λειασμένα ως το γυάλισμα, που ανοίγουν πότε πότε σε μια μικρή πλατεία ή σε μια βυζαντινή εκκλησία. Η πέτρα έχει το χρώμα του μελιού στο απογευματινό φως. Ό,τι υπάρχει εδώ ήρθε με τα πόδια ή στη ράχη μουλαριού, κι έτσι έρχεται ακόμη.
Η Μονεμβασιά ιδρύθηκε γύρω στο 583, όταν άνθρωποι από τη γύρω ύπαιθρο ανέβηκαν στον βράχο για να γλιτώσουν από τις επιδρομές που σάρωναν την Πελοπόννησο. Έγινε λιμάνι, ύστερα φρούριο που Βυζαντινοί, Βενετοί και Οθωμανοί πήραν με τη σειρά τους και ξαναέχτισαν καθένας. Διαβάζεις και τους τρεις στα τείχη, αν κοιτάξεις, ένα στρωματωμένο αρχείο που δεν κατασταλάζει ποτέ σε ένα χέρι.
Η πόλη έδωσε το όνομά της και σε ένα κρασί. Στον Μεσαίωνα φόρτωνε τόσο πολύ γλυκιά μαλβαζία, ώστε οι Βενετοί έμποροι μετονόμασαν σε αυτήν τα οινοπωλεία τους, κι η Αγγλία την έπινε ως Malmsey. Τα αμπέλια που τάιζαν εκείνο το εμπόριο έχουν προ πολλού χαθεί από τον ίδιο τον βράχο, όμως η λέξη ταξίδεψε πιο μακριά από τα περισσότερα ελληνικά προϊόντα.
Ανέβα τη σκάλα που φιδώνει τον γκρεμό και φτάνεις στην πάνω πόλη, ερειπωμένη σχεδόν ολόκληρη σήμερα, με χορτάρι ανάμεσα στα πεσμένα σπίτια και την εκκλησία της Αγίας Σοφίας να κρατά το χείλος του γκρεμού. Από εκεί πάνω το σύνολο βγάζει νόημα. Μια πόλη χτισμένη για να μη γίνει αντιληπτή, επίτηδες, από όποιον δεν ήξερε ήδη ότι βρίσκεται εκεί.
Κατεβήκαμε το σούρουπο, όταν τα καΐκια της μέρας είχαν φύγει κι το σοκάκι άδειασε. Ο μόνος ήχος ήταν το Αιγαίο να δουλεύει την τοιχοποιία του έκτου αιώνα, υπομονετικό, ανέμελο, ακριβώς όπως ακουγόταν πάντα.
