Σημειώσεις πεδίου
Τα Κύθηρα κάθονται στην ουρά της Πελοποννήσου, στη ραφή όπου το Ιόνιο χαλαρώνει και γίνεται Αιγαίο και το κρητικό πέλαγος ανεβαίνει να τα σμίξει και τα δύο. Στα χαρτιά είναι νησί του Ιονίου, κληρονομιά των Βενετών κι έπειτα των Άγγλων. Στο φως και στην ξερολιθιά του διαβάζεται Αιγαίο. Αιώνες τώρα δεν ανήκει ολότελα σε κανένα από τα δύο, κι εκεί κρύβεται η μισή του γοητεία.
Οι αρχαίοι το έκαναν το πρώτο πάτημα της Αφροδίτης. Κυθέρεια, ένα από τα παλιά της ονόματα, θα πει απλώς αυτή των Κυθήρων, η αφρογέννητη θεά που λέγεται πως βγήκε εδώ στη στεριά. Το νησί φοράει τον μύθο αλαφριά. Τον νιώθεις λιγότερο απ' όσο περιμένεις, που είναι το πιο σίγουρο σημάδι πως ένας τόπος είναι εντάξει με τον εαυτό του.
Πάνω από τους δίδυμους όρμους του Καψαλίου στέκει το βενετσιάνικο Κάστρο, το φρούριο που έδωσε στη Χώρα το όνομά της, με τα τείχη του χαραγμένα το 1503. Από τις επάλξεις η θάλασσα φεύγει προς δύο μεριές κι ο άνεμος ποτέ δεν καθίζει εντελώς. Η πόλη από κάτω είναι λευκή, χαμηλή, φτιαγμένη για τη ζέστη.
Οι Άγγλοι άφησαν το πιο καθαρό σημάδι απ' όλους. Στον παλιό δρόμο από τη Χώρα προς το Αυλέμωνα, το γεφύρι του Κατούνι στέκει ακόμη πάνω σε δεκατρία πέτρινα τόξα, τελειωμένο το 1826 σε σχέδιο του Άγγλου μηχανικού John McPhail. Είναι η μεγαλύτερη πέτρινη γέφυρα της Ελλάδας, και διασχίζει μια κοιλάδα χωρίς κανένα μεγάλο ποτάμι μέσα της.
Ένα αγγλικό γεφύρι πάνω από ένα ρέμα που μετά βίας τρέχει, χτισμένο να κρατήσει χίλια χρόνια από ανθρώπους που έφυγαν μετά από πενήντα.
Στα μεσόγεια, ο Μυλοπόταμος κρύβει το νερό του σε μια χαράδρα με παλιούς νερόμυλους, το χωριό που το όνομά του λέει ακριβώς αυτό, το ποτάμι των μύλων. Το νερό σε έναν τόσο άνυδρο τόπο μοιάζει με μικρό θαύμα. Στην ανατολική ακτή, ο Αυλέμωνας κρατάει τους ψαράδες του και τα καθαρά ρηχά του και δεν σου ζητάει τίποτα.
Ποτέ δεν καλλιέργησε το πλήθος των αεροδρομίων, κι εκεί είναι όλο το θέμα. Ένας μικρός διάδρομος δέχεται το πηδηματάκι από την Αθήνα και λίγα ακόμη. Το πλοίο από τον Πειραιά είναι επτά υπομονετικές ώρες ως το νέο λιμάνι στο Διακόφτι. Η απόσταση κράτησε το νησί τίμιο. Γεμίζει τώρα τον Αύγουστο, μα η σεζόν είναι σύντομη κι ο υπόλοιπος χρόνος ανήκει σε όσους ζουν εδώ.
Τα μισά Κύθηρα, καμιά φορά νομίζεις, ζουν στην Αυστραλία. Το νησί είναι η πατρίδα των προγόνων κάπου ογδόντα χιλιάδων Αυστραλών, κι ο σύλλογος που τους δένει ακόμη ιδρύθηκε σε ένα καφενείο του Σίδνεϊ το 1922. Έλα το καλοκαίρι και θα ακούσεις την προφορά στις βεράντες, γιους και κόρες γυρισμένους σε ένα σπίτι που πάντα τους περίμενε.
