Το αντικείμενο
Δεν έχουμε περάσει καλοκαίρι στη νότια ακτή χωρίς ένα ζευγάρι να ξεφτίζει ως τον Αύγουστο. Η εσπαντρίγια δεν σου ζητά τίποτα. Τη φοράς στην πόρτα, κατεβαίνεις μ' αυτήν ως το νερό, την ξεχνάς στο πορτ μπαγκάζ και τη θυμάσαι του χρόνου. Απ' όλα όσα βάζει στα πόδια της μια ζεστή χώρα, είναι εκείνη που νοιάζεται λιγότερο να την προσέξουν, κι ακριβώς γι' αυτό δεν έφυγε ποτέ.
Το παπούτσι βγαίνει από τα πυρηναϊκά σύνορα, εκεί που σμίγουν η Καταλονία, η Αραγονία και η Χώρα των Βάσκων και η Γαλλία αρχίζει στην άλλη πλευρά του βουνού. Το όνομά του τα λέει όλα. Η εσπαντρίγια βγαίνει από την καταλανική espardenya, κι η espardenya από το esparto, το σκληρό χορτάρι του ξερού ισπανικού νότου που το έστριβαν σχοινί πολύ προτού σκεφτεί κανείς να το βάλει κάτω από το πέλμα. Η λέξη υπάρχει στα αρχεία ήδη από το 1322, με τη σημασία που κρατά ως σήμερα.
Η συνταγή ελάχιστα άλλαξε. Μια σόλα από πλεχτό σχοινί, esparto τότε και γιούτα συχνότερα σήμερα, ραμμένη σε ένα πάνω μέρος από απλό καραβόπανο. Τίποτα αδιάβροχο, τίποτα με σκελετό, τίποτα που να μην μπορεί να μπαλώσει ένας εργάτης του βουνού στην κουζίνα του. Κρατούσε την υγρασία του χώματος μακριά και κόστιζε σχεδόν τίποτα, γι' αυτό και στρατιώτες, αγρότες και σχοινοποιοί περπατούσαν επί αιώνες με το ίδιο παπούτσι. Απέναντι, στα βουνά, η γαλλοβασκική Μωλεόν έκανε την τέχνη βιοπορισμό και μένει δεμένη μαζί της ακόμη.
Ένα παπούτσι που κοστίζει σχεδόν τίποτα και κρύβει σχεδόν τίποτα δύσκολα βελτιώνεται.
Η μόδα το βρήκε αργά, κι απαλά. Το 1970 ο Υβ Σεν Λοράν έψαξε κάποιον που να μπορεί να ανεβάσει την εσπαντρίγια σε τακούνι σφήνα, και μια μικρή καταλανική φίρμα, η Castañer, βρήκε τον τρόπο. Η εσπαντρίγια με τη σφήνα που ακολούθησε βρίσκεται ακόμη στις βιτρίνες κάθε Μάιο, κι ο ίδιος οίκος τη φτιάχνει τώρα και για άλλους. Η σχοινένια σόλα ανέβηκε, χωρίς ποτέ να χάσει το σχοινί.
Μας αρέσει για την ειλικρίνειά της. Ένα δερμάτινο παπούτσι προσποιείται τη μονιμότητα. Η εσπαντρίγια σου λέει την αλήθεια από το πρώτο απόγευμα: θα λεπτύνει, το πανί θα ξεθωριάσει, το σχοινί θα πάρει το χρώμα όποιας ακτής πέρασες. Είναι φτιαγμένη για να τη λιώσεις. Το επόμενο ζευγάρι θα το πάρεις στην ίδια πλατεία που πήρες κι αυτό, από μια σχάρα έξω από ένα μαγαζί που εκατό χρόνια δεν πουλά τίποτε άλλο, και θα κατεβείς πάλι στη θάλασσα.
