Ο δρόμος των Φοινίκων, ο αρχαιότερος εμπορικός χάρτης της Μεσογείου

Πολύ πριν σκεφτεί κανείς να χαρτογραφήσει τη Μεσόγειο, οι Φοίνικες την έπλεαν. Από τα λιμάνια της Ανατολής άνοιξαν ένα πλέγμα θαλάσσιων δρόμων προς τα δυτικά, κουβαλώντας κέδρο και την πορφύρα του πορφυροσάλιγκου, τη βαφή που ίσως τους χάρισε και το ελληνικό τους όνομα. Το Συμβούλιο της Ευρώπης αναγνώρισε το πέρασμά τους ως πολιτιστική διαδρομή το 2003, κι η συνομοσπονδία που τη συντηρεί, η Rotta dei Fenici, ξαναχαράζει σήμερα εκείνα τα παλιά περάσματα μέσα από τις περισσότερες χώρες που ζώνουν τη λεκάνη. Πήγαμε να βρούμε τα μέρη όπου στέκεσαι ακόμη πάνω της.

Δεν είναι διαδρομή που την κλείνεις μονομιάς. Είναι ένας τρόπος να διαβάζεις την ακτή, λιμάνι το λιμάνι, από την πόλη που έριξε τα πλοία στο νερό ως τις αποικίες που ξεπέρασαν τη μητέρα τους. Πέντε αγκυροβόλια, το καθένα μισή μέρα επίσκεψη, το καθένα κι άλλος αιώνας του ίδιου ανήσυχου εμπορίου.

1. Τύρος, Λίβανος. Η νησιωτική πόλη απ' όπου ξεκίνησαν όλα. Εδώ δούλευαν τα βαφεία που έβαψαν μια ολόκληρη θάλασσα πορφυρή, κι από εδώ, λέει η παράδοση, ξεκίνησαν οι ιδρυτές της Καρχηδόνας. Το ρωμαϊκό ιπποδρόμιο κι η κιονοστήρικτη λεωφόρος δικαιολογούν την ένταξη στην UNESCO, ενώ η ίδια η φοινικική πόλη κείτεται ως επί το πλείστον από κάτω τους, μια πόλη που τη διαβάζεις μέσα από τους διαδόχους της.
2. Καρχηδόνα, Τυνησία. Η μεγαλύτερη κόρη της Τύρου, που μεγάλωσε στον κόλπο της Τύνιδας ώσπου έγινε ο μόνος σοβαρός αντίπαλος της Ρώμης. Στάσου στον λόφο Βύρσα ανάμεσα στα πουνικά σπίτια κι ύστερα κατέβα στο κυκλικό πολεμικό λιμάνι: η φιλοδοξία μιας πόλης που παραλίγο να πάρει τη δυτική θάλασσα διαβάζεται ακόμη στην κάτοψη.
3. Μοτύη, Σικελία. Ένα χαμηλό νησί στη λιμνοθάλασσα έξω από τη Μάρσαλα, φοινικικό εμπορικό κέντρο που ο Διονύσιος των Συρακουσών κυρίευσε και κατέστρεψε το 397 π.Χ. Το μουσείο Whitaker εκεί φυλάει τον Έφηβο της Μοτύης, ένα μάρμαρο του πέμπτου αιώνα με πτυχωτό χιτώνα τόσο λεπτοδουλεμένο που οι μελετητές ακόμη δεν συμφωνούν ποιος τον σμίλεψε, ούτε για ποιον.
4. Θάρρος, Σαρδηνία. Σε μια ανεμοδαρμένη γλώσσα της χερσονήσου Σίνις, ένα φοινικικό κι έπειτα πουνικό λιμάνι που κληρονόμησαν οι Ρωμαίοι κι οι Σαρδηνοί τελικά εγκατέλειψαν γύρω στο 1070 για την ασφαλέστερη Οριστάνο. Οι κολόνες στέκουν ως τη γραμμή του νερού. Περπατάς τον κάνναβο των δρόμων ίσια μέσα στη θάλασσα.
5. Κάδιξ, Ισπανία. Πέρα από το στενό του Γιβραλτάρ, στην ατλαντική άκρη του παλιού κόσμου, το φοινικικό Γάδειρα που οι αρχαίοι συγγραφείς λογάριαζαν ανάμεσα στις αρχαιότερες πόλεις της Δύσης. Το σημερινό Κάδιξ κάθεται ακριβώς από πάνω του, και μια φοινικική συνοικία που αποκαλύφθηκε κάτω από την παλιά πόλη ανοίγει τώρα ως μικρός χώρος που τον επισκέπτεσαι κάτω από το επίπεδο του δρόμου.