Καπ Μαρτέν, πέντε στάσεις στον πιο αμφισβητούμενο γκρεμό του μοντερνισμού

Κάτω από τη μικρή στάση του τρένου στο Ροκμπρίν-Καπ Μαρτέν, ένα μονοπάτι κατεβαίνει με φιδίσιες στροφές μέσα από πεύκα και αγαύες ως ένα πλάτωμα πάνω από το νερό. Μέσα σε λίγες εκατοντάδες μέτρα στέκουν κάποια από τα πιο φιλονικημένα κτίρια του εικοστού αιώνα. Είναι τόσο κοντά ώστε βλέπεις το ένα από το άλλο, και τόσο μακριά στο πνεύμα ώστε κράτησαν δύο αρχιτέκτονες αντιμέτωπους για δεκαετίες.

Το σύνολο φροντίζεται σήμερα ως Cap Moderne και ανοίγει μόνο με ξενάγηση. Καλύτερα να κλείσεις θέση από νωρίς και να πας πρωί, πριν ο ήλιος ασπρίσει τον βράχο. Να τι ψάχνεις, και με ποια σειρά ξετυλίγεται η ιστορία.

1. Βίλα E-1027. Η Άιλιν Γκρέι έχτισε αυτό το λευκό, καραβίσιο σπίτι ανάμεσα στο 1926 και το 1929, μαζί με τον αρχιτέκτονα Ζαν Μπαντοβισί και γι' αυτόν. Το κρυπτικό όνομα είναι κώδικας των αρχικών τους. Η Γκρέι σχεδίασε τα έπιπλα και τον εξοπλισμό ως μία ιδέα, και το αποτέλεσμα διαβάστηκε αμέσως ως ορόσημο του μοντέρνου κινήματος. Αποκαταστημένο ύστερα από χρόνια κόπου, είναι ξανά ανοιχτό σε λίγους επισκέπτες κάθε φορά.
2. Οι τοιχογραφίες. Το 1938 και το 1939 ο Λε Κορμπιζιέ, φιλοξενούμενος εδώ, ζωγράφισε οκτώ τοιχογραφίες κατευθείαν πάνω στους λευκούς τοίχους της Γκρέι, χωρίς τη συγκατάθεσή της. Εκείνη το είδε ως βεβήλωση, κι η κριτική διαμάχη για το αν ήταν φόρος τιμής ή βανδαλισμός δεν έκλεισε ποτέ. Κοίταξέ τες ξέροντας πως το σπίτι σχεδιάστηκε για να μην έχει καμία.
3. Το Cabanon. Λίγα σκαλιά πιο πάνω στέκει το καταφύγιο του ίδιου του Λε Κορμπιζιέ, του 1952, μια ξύλινη καλύβα μόλις 3,66 μέτρα στο τετράγωνο, με κάθε της διάσταση βγαλμένη από το σύστημα Modulor. Την έχτισε ως δώρο για τη γυναίκα του, την Υβόν, και την αποκαλούσε κάστρο. Δεκαπέντε τετραγωνικά μέτρα χωρούν ένα κρεβάτι, ένα τραπέζι, έναν νιπτήρα και μια θέση για δουλειά. Είναι το μικρότερο πράγμα που έφτιαξε ποτέ, κι ένα από τα πιο πολυσχολιασμένα.
4. Οι μονάδες κατασκήνωσης. Ακουμπισμένες στο μικρό μπαρ του Τομά Ρεμπουτατό, το L'Etoile de Mer, στέκουν πέντε βαμμένες καμπίνες που σχεδίασε ο Λε Κορμπιζιέ για τον φίλο του και μπήκαν σε χρήση από το 1957. Ήταν ένα πείραμα στην ελάχιστη κατοικία των διακοπών, κουτιά από κόντρα πλακέ για τη θάλασσα. Το Cabanon κι αυτές οι μονάδες φέρουν την εγγραφή του 2016 στην UNESCO για το έργο του· η E-1027, έργο της Γκρέι, όχι.
5. Το νερό από κάτω. Στις 27 Αυγούστου 1965 ο Λε Κορμπιζιέ κατέβηκε σε αυτή την ακτή, κολύμπησε προς τα ανοιχτά παρά τη συμβουλή του γιατρού του, και δεν γύρισε. Το σώμα του ανασύρθηκε από τη θάλασσα, κάτω από τον γκρεμό που είχε διεκδικήσει με μπογιά και μια καλύβα. Στάσου στα βράχια στο τέλος του μονοπατιού και όλη η διαμάχη, το σπίτι κι ο εισβολέας μαζί, χωρά σε ένα κάδρο.