Μπρίντιζι, το αδριατικό λιμάνι στο τέλος της Αππίας Οδού

Κατεβήκαμε την Αππία Οδό όπως την τελείωσαν οι Ρωμαίοι, στο νερό. Στο Μπρίντιζι ο δρόμος δεν ξεφτίζει σε περιφερειακό ή σε προάστιο. Σταματά στην κορυφή μιας κοντής σκάλας, στη βάση μιας μαρμάρινης κολόνας, με το λιμάνι απλωμένο από κάτω. Δύο χιλιάδες χρόνια κίνησης, κι αυτή είναι η τελεία.

Για καιρό η πόλη κουβαλούσε αυτή την ιστορία ελαφρά, σχεδόν αδιάφορα. Φέριμποτ για την Ελλάδα, μια προβλήτα για κοντέινερ, ένα διυλιστήριο στην απέναντι όχθη. Ο κόσμος περνούσε από το Μπρίντιζι καθ' οδόν για κάπου αλλού, που είναι και η παλαιότερη συνήθεια του τόπου. Οι λεγεώνες επιβιβάζονταν εδώ για την Ανατολή. Οι σταυροφόροι έπειτα. Οι περιηγητές του Grand Tour το μεταχειρίζονταν σαν διαβάθρα, όχι σαν τόπο.

Αυτό αλλάζει, και η αιτία είναι ο ίδιος ο δρόμος. Το 2024 η UNESCO ενέγραψε την Αππία Οδό, τη Regina Viarum, στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, το εξηκοστό μνημείο της Ιταλίας. Η εγγραφή καλύπτει όλη τη διαδρομή από τη Ρώμη, πάνω από 800 χιλιόμετρα στρωμένα από το 312 π.Χ. και επεκταμένα μέσα σε τέσσερις αιώνες, και ονομάζει το Μπρίντιζι ως το τέρμα. Μια πόλη που ήταν υποσημείωση του δρόμου γίνεται ξαφνικά η καταληκτική του φράση.

Ένας δρόμος είναι τόσο ξακουστός όσο και το τέλος του, κι εδώ, για μια φορά, το τέλος είναι ένα λιμάνι στο οποίο κατεβαίνεις ακόμη με τα πόδια.

Το μνημείο είναι λιτό, και γι' αυτό καλύτερο. Μία κολόνα στέκει ακόμη, ψηλή και ραβδωτή, με το κιονόκρανό της σκαλισμένο με μορφές που η αρμύρα του αέρα έχει φθείρει. Η δίδυμή της χάθηκε από καιρό, κατέρρευσε αιώνες πριν, κι οι σφόνδυλοί της μεταφέρθηκαν στο Λέτσε για να υψώσουν το άγαλμα του Αγίου Ορόντιου πάνω από την κεντρική πλατεία. Έτσι το τέρμα είναι μια κολόνα κι ένα γυμνό βάθρο, ένα ολόκληρο πράγμα πλάι στον χαμένο του σύντροφο. Για ένα λιμάνι που ήταν πάντα μισό αναχώρηση, αυτό μοιάζει σωστό.

Αυτό που ήρθε μαζί με την εγγραφή είναι η προσοχή, και λίγα χρήματα. Το Lungomare Regina Margherita συγυρίστηκε, τα ρωμαϊκά σκαλιά φωτίζονται πια μετά το σκοτάδι, η παλιά πόλη ανάμεσα στα δύο λιμάνια περπατιέται πιο εύκολα. Τρως orecchiette κι ωμούς αχινούς με τα πλοία στο βλέμμα, πίνεις σε μια πλατεία που αδειάζει ως τα μεσάνυχτα, και κοιμάσαι χωρίς την καλοκαιρινή ταρίφα του Πολινιάνο ή του Οστούνι πιο πάνω στην ακτή. Το Μπρίντιζι δεν είναι όμορφο με την έννοια της καρτ ποστάλ. Είναι κάτι σπανιότερο, ένα εργαζόμενο αδριατικό λιμάνι που θυμήθηκε πως κάποτε ήταν το τέλος του πιο ξακουστού δρόμου στον κόσμο.