Σημειώσεις πεδίου
Φτάσαμε στο Ζαγόρι όπως φτάνουν ακόμη οι περισσότεροι: με το αυτοκίνητο, ανηφορίζοντας από τα Ιωάννινα μέσα στην Πίνδο, ώσπου ο δρόμος στενεύει και ξεπροβάλλει το πρώτο τοξωτό γεφύρι, γκρίζα πέτρα να καμπυλώνει πάνω από πράσινο νερό. Σαράντα έξι χωριά είναι εδώ πάνω, τα Ζαγοροχώρια, δεμένα μεταξύ τους με καλντερίμια και ξερολιθιές γεφύρια που άντεξαν περισσότερο από αυτοκρατορίες. Τον Σεπτέμβριο του 2023 η UNESCO ενέγραψε ολόκληρο το τοπίο στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, το πρώτο πολιτιστικό τοπίο της Ελλάδας που κέρδισε αυτόν τον τίτλο. Η έκπληξη είναι πόσο λίγο έχει αλλάξει από τότε.
Αυτό δεν θα κρατήσει. Για δεκαετίες η Ήπειρος ήταν το κομμάτι της Ελλάδας που κανείς δεν προσέγγιζε αεροπορικώς. Τώρα το μικρό αεροδρόμιο των Ιωαννίνων συνδέεται με τη βόρεια Ευρώπη: ένα καλοκαιρινό πρόγραμμα ναυλωμένων πτήσεων από τον Μάιο ως τον Οκτώβριο το ενώνει απευθείας με το Όσλο, το Ελσίνκι, τη Στοκχόλμη, την Κοπεγχάγη και μικρότερες σκανδιναβικές πόλεις, δίπλα στις καθημερινές συνδέσεις της Aegean και της Olympic από την Αθήνα. Μια περιοχή που κάποτε απαιτούσε τέσσερις ώρες οδήγησης από οπουδήποτε γίνεται πλέον μια πτήση δύο ωρών.
Τα χωριά χτίστηκαν για να είναι δύσκολα προσβάσιμα. Η επιβίωσή τους εξαρτάται τώρα από το να γίνουν μονάχα λίγο πιο εύκολα.
Αυτό που έρχεσαι να βρεις δεν είναι μια λίστα με σημεία. Είναι η σιωπή στο Μικρό Πάπιγκο την αυγή, ο πλάτανος που σκιάζει μια άδεια πλατεία, η χαράδρα του Βίκου να βυθίζεται κάτω από το χείλος της, κατά μία μέτρηση του Γκίνες η βαθύτερη στον κόσμο σε σχέση με το πλάτος της, περίπου χίλια μέτρα ασβεστόλιθου και γερακιών. Μπαίνεις σε αυτήν από το Μονοδέντρι και βγαίνεις, ώρες αργότερα, στο χωριό Βίκος, έχοντας συναντήσει ίσως έξι ανθρώπους.
Τα χωριά ανταμείβουν την αργή κίνηση. Πέτρινα αρχοντικά έχουν γίνει μικροί ξενώνες όπου μαγειρεύει ο ίδιος ο ιδιοκτήτης, πίτες με λεπτά φύλλα, άγρια χόρτα, πέστροφα από τον Βοϊδομάτη. Δεν υπάρχει εδώ αρχιτεκτονική θέρετρου, και με τον χαρακτηρισμό της UNESCO είναι απίθανο να εμφανιστεί. Το χτίσιμο είναι περιορισμένο, τα ιερά δάση εξακολουθούν να τα φροντίζουν οι κοινότητες που τα φυλάνε επί αιώνες.
Λέμε πηγαίνετε τώρα όχι επειδή το Ζαγόρι πρόκειται να καταστραφεί, αλλά επειδή πρόκειται να ανακαλυφθεί, κι αυτά τα δύο τα χωρίζει ένα σύντομο παράθυρο. Τα γεφύρια στέκουν εξακόσια χρόνια. Η ησυχία έχει πιο σύντομη πρόγνωση.
