Σημειώσεις πεδίου
Το αεροπλάνο γέρνει πάνω από ανοιχτή θάλασσα για ώρα που μοιάζει υπερβολική, κι έπειτα φανερώνεται από κάτω ένα πέταλο από ώχρα και ροζ σπίτια, κολλημένο σε έναν γυμνό γκρίζο λόφο. Το Καστελλόριζο είναι το τελευταίο κομμάτι της Ελλάδας πριν την Ασία, το ανατολικότερο κατοικημένο σημείο της χώρας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η τουρκική πόλη Κας κάθεται απέναντι, τόσο κοντά που στο σούρουπο βλέπεις τα παράθυρά της να ανάβουν ένα ένα.
Οικισμός ένας, και είναι το λιμάνι. Τα σκάφη μπαίνουν περνώντας το παλιό τελωνείο και το τζαμί με το κοντό του μιναρέ, κι η πόλη τυλίγεται γύρω από το νερό από τις τρεις μεριές. Καμιά πεντακοσαριά άνθρωποι ζουν εδώ τον χειμώνα. Τον Αύγουστο ο αριθμός φουσκώνει με τις οικογένειες που γυρίζουν, οι περισσότερες πετώντας από την Αθήνα ή από την Αυστραλία, όπου οι απόγονοι του νησιού συγκροτούν μία από τις μεγαλύτερες καστελλοριζιακές κοινότητες του εξωτερικού.
Δεν ήταν πάντα τόσο ήσυχα. Τον δέκατο ένατο αιώνα το Καστελλόριζο ήταν εμπορικό λιμάνι κάπου δέκα χιλιάδων ψυχών, με καπετάνιους που εμπορεύονταν ξυλεία και σφουγγάρια κατά μήκος των ακτών της Ανατολής. Ύστερα ήρθε η κατάρρευση. Ένας σεισμός το 1926, η εκκένωση και οι βαριοί βομβαρδισμοί στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τότε που στάθηκε το μοναδικό νησί σε αυτά τα νερά υπό συμμαχικό έλεγχο. Ο κόσμος σκόρπισε. Ό,τι άφησαν πίσω τους είναι το λιμάνι που βλέπεις τώρα, αναστηλωμένο σπίτι σπίτι, με τις νεοκλασικές του προσόψεις βαμμένες στα βαθιά κόκκινα και κίτρινα μιας πλουσιότερης εποχής.
Στο Καστελλόριζο τα σύνορα δεν είναι μια γραμμή στον χάρτη. Είναι ένα κανάλι καθαρού νερού που θα το κολυμπούσες, και κάθε βράδυ τα φώτα δύο χωρών ανάβουν από τη μια και την άλλη μεριά του μαζί.
Βγαίνουμε με μια μικρή βάρκα νωρίς το πρωί ως το Γαλάζιο Σπήλαιο στον Παράστα, σκύβοντας κάτω από ένα χαμηλό στόμιο στον βράχο. Μέσα, ο ήλιος ανεβαίνει μέσα από το νερό και πλημμυρίζει τη σπηλιά με ένα φως που μοιάζει να μην έχει πηγή. Ο βαρκάρης σβήνει τη μηχανή και μας αφήνει να πλέουμε. Κανείς δεν μιλά πολύ.
Πίσω στην προκυμαία, τα τραπέζια γεμίζουν αργά. Ψάρι, λίγο κρασί, το κάστρο στον βράχο από πάνω να γίνεται χρυσό κι έπειτα γκρίζο. Αν έχεις δει την ταινία Mediterraneo, εκείνη που κέρδισε το Όσκαρ το 1992, έχεις ήδη δει αυτό το λιμάνι. Εδώ γυρίστηκε, και σχεδόν τίποτα δεν έχει αλλάξει. Αυτή είναι όλη η γοητεία του τόπου. Στέκεται στην άκρη, και περιμένει.
