Σημειώσεις πεδίου
Η 61η Διεθνής Έκθεση Τέχνης άνοιξε στη Βενετία στις 9 Μαΐου και κρατά ως τις 22 Νοεμβρίου, και το να την περπατήσεις σημαίνει να συναντήσεις έναν σπάνιο τρόπο υπογραφής: ολοκληρωμένο, στοχευμένο και μεταθανάτιο. Η Κόγιο Κουόχ, η γεννημένη στο Καμερούν επιμελήτρια που έτρεξε το Zeitz MOCAA στο Κέιπ Τάουν, πέθανε τον Μάιο του 2025, εβδομάδες πριν ο διορισμός της γίνει θρίαμβος. Είχε ήδη κάνει τη δουλειά. Ο τίτλος, το θεωρητικό κείμενο, η λίστα των καλλιτεχνών, ο σχεδιασμός, η δομή του καταλόγου, όλα παραδομένα στη Μπιενάλε έναν μήνα πριν τον θάνατό της.
Το τι διάλεξε να κάνει η Biennale με αυτή την κληρονομιά είναι το σιωπηλό δράμα της χρονιάς. Με τη στήριξη της οικογένειάς της, ο θεσμός ανέβασε την έκθεση όπως τη συνέλαβε εκείνη, αντί να αναθέσει το σκεπτικό σε διάδοχο. Το αποτέλεσμα μοιάζει λιγότερο με φόρο τιμής και περισσότερο με πράξη πίστης, που είναι πιο δύσκολη και πιο σπάνια.
Μια έκθεση που την ολοκλήρωσε η απουσία, όχι μια επιτροπή.
Το «In Minor Keys» συγκεντρώνει 110 συμμετέχοντες, μεμονωμένους καλλιτέχνες, δίδυμα, συλλογικότητες, οργανώσεις με επικεφαλής καλλιτέχνες, από έναν εσκεμμένα ευρύ χάρτη γεωγραφιών. Ο τόνος που όρισε η Κουόχ είναι μουσικός και πολιτικός ταυτόχρονα: η ελάσσων κλίμακα ως ο τόπος όπου ζουν το συναίσθημα, η διαφωνία και η τρυφερότητα, μακριά από τη βεβαιότητα της μείζονος συγχορδίας. Είναι ένα επιχείρημα ενάντια στο θέαμα που συνήθως ανταμείβουν οι μεγάλες μπιενάλε.
Θα δίναμε μια ολόκληρη μέρα στα Τζαρντίνι και μία στο Αρσενάλε, και δεν θα μπαίναμε στον πειρασμό να δούμε τους διάσπαρτους δορυφορικούς χώρους της πόλης σαν περίσσευμα· δεν είναι. Πήγαινε νωρίς, πριν κάτσει η ζέστη πάνω στο τούβλο του Αρσενάλε, κι άσε τη μελετημένη σιωπή της έκθεσης να κάνει τη δουλειά της. Δεν θα σου φωνάξει. Αυτό ακριβώς είναι το νόημα μιας ελάσσονος κλίμακας, και η τελευταία οδηγία της γυναίκας που την ενορχήστρωσε.
